دزفول در یک نگاه

حمام کرناسيان :

قدمت حمام کرناسيان دزفول به اواخر دوره زنديه بر مي گردد . اين حمام در شمالي ترين قسمت بافت قديم دزفول ( محله کرناسيان ) قرار گرفته است . اين محله در ابتدا محل اسکان عشايري بوده که از کوههاي کرناس در شمال شهر دزفول به اين منطقه کوچ مي کرده اند و با گسترش شهرنشيني به محلي براي اسکان ثابت آنها متدل گشته و همين دليل نامگذاري اين محله مي باشد اين حمام علاوه بر نام کرناسيان به نامهايي مانند حمام نو و حمام حاج نصير نيز مرسوم است . معمار بنا استاد معزي است .

اين بنا به مساحتي حدود 900 متر شامل دو قسمت مردانه و زنانه بوده و هر کدام از فضا ها از دالان ورودي ، سربينه ، گرمخانه و سرويسهاي بهداشتي تشکيل شده است . مياندر راهروي ارتباطي بين فضاي سرد ( سربينه ) و فضاي گرم ( گرمخانه ) است که هم باعث جلوگيري از به هدر رفتن گرماي موجود در گرمخانه شده و هم از ورود مستقيم افراد به فضاي بيرون و مواجه شدن با هواي سرد جلوگيري مي کرده . عبور و مرور در قسمت زنانه جهت ايجاد محدوديت از پشت بام و از طريق پلکاني صورت مي گرفته که ورودي آن در کوچه مجار ( جبهه شرقي ) بوده .

فضاي داخلي آن داراي پيچ و خم زيادتري نسبت به فضاي مردانه بوده تا هم از به هدر رفتن گرما جلوگيري شود و هم ورود افراد غريبه ( مردان ) به قسمت گرمخانه مشکلتر و با تاخير صورت پذيرد . اين بنا يکي از حمام ها بزرگ شهر به شمار مي رفته و مورد استفاده عموم مي گرفته است .

فضاهاي بخش مردانه 600 متر مربع و بخش زنانه 300 متر مربع مي باشد .

سربينه ها به صورت شش ضلعي بوده و حجره هايي به صورت عمود بر هر يک از اضلاع آن جهت تعويض لباس قرار گرفته است .

در حجره اي که پس از دالان ورودي قرار گرفته يکي از آجرهاي کف به صورت تو خالي رها شده و از آن به عنوان قلک و محل انداختن پول استفاده مي شده است .

در وسط سربينه براي شستشوي پاهاي قبل و بعد از حمام حوضي ساخته شده است . ذکر اين نکته ضروري است که شستن پا ها بعد از حمام براي هم دما و سازگار شدن بدن انسان با محيط سرد و همچنين جهت ايجاد شوک ناگهاني در پا ها ، تنگ شدن شريانها و هدايت خون از پايين پا به قسمت هاي بالاي بدن و جلوگيري از واريس رعايت نکته اي پزشکي براي سلامت است .

سقف سربينه ها و گرمخانه ، گنبد هاي خاکي بوده که در بالاي آنها دريچه هايي جهت استفاده از نور طبيعي و تهويه شدن فضا ها ساخته شده که بوسيله در پوشي به نام گلجار جهت کنترل عبور و مرور هوا مسدود شده است .

در کنار دو بخش مردانه و زنانه آتشدانها و مخازن آب سرد و گرم قرار دارد که سوخت اصلي آنها در زمان احداث حمام از فضولات حيواني و در سالهاي پس از آن نفت سياه جهت گرم کردن فضا ها استفاده مي شده است .

آتشدانها از طريق گربه رو ها گرم را به سمت فضاهاي داخلي هدايت مي کرده اند . گفتني است گربه رو ها کانال هايي هستند که در زير گرمخانه ها و به منظور گرم کردن فضا هاي داخلي ايجاد شده است و عرض آنها در مقياس انساني به اندازه عرض شانه و ارتفاع آنها به اندازه يک نفر در حالت نشسته مي باشد و اين نحوه طراحي و ساخت تميز کردن و زدودن از اين کانالها را به صورت يک يا دو بار در سال ميسر مي نموده است . در تمامي ديوار ها فضاهاي داخلي حمام مشعلدان هايي جهت ايجاد روشنايي طراحي شده است .

نحوه ي تامين آب رساني :   

به دليل فاصله بنا تا رودخانه که حدود 50 متر بوده و اختلاف سطح بنا که حدود 56 متر در فصول مختلف سال بوده استاقدام به حفر سه حلقه چاه گرديد که آب رودخانه را تا پشت چاه اصلي حمام ( درب حمام ) هدايت مي نمودند و پس از آن بوسيله چار پا ( گاو ) و چرخ چاه و ظرفي به نام مشک آب را بالا مي کشيدند . پس از بالا آوردن ، آب را در حوضچه اي کنار چاه که اصطلاحا به حوض کر معروف بوده مي ريختند و از آنجا بوسيله کانالي به طول 8 متر به داخل دو حوضچه پشت گرمخانه منتقل و از طريق لوله هايي به نام تنبوشه به داخل دو ديگ مسي بزرگ سرازير مي شده است . گاوچاه شامل دو دهليز با شيب حدود 30 درجه و طول تقريبي 8 متر و با پوشش طاق آجري بوده که کارگر و چارپا را از گزند آفتاب و باران ايمن نگه مي داشته است تا جهت تامين آب مصرفي حمام در بيشتر ساعات روز به کار بپردازند .

نوشته شده توسط محمد جلیلیان در 87/01/08 ساعت موضوع | لینک ثابت